Một câu hỏi lớn được đặt ra đầu năm 2026: Liệu việc tự doanh các công ty chứng khoán (CTCK) mạnh tay thoái vốn đột ngột trước bước đột phá của VN-Index có phải dấu hiệu cảnh báo cho một pha điều chỉnh, hay đó là màn “đánh úp” tinh tế của nhà đầu tư lớn nhằm gom hàng cho nhịp sóng kế tiếp? VN-Index trong phiên giao dịch đầu tuần đã vững vàng bứt phá, vượt đỉnh lịch sử với mức tăng gần 2,5% và thanh khoản thị trường cải thiện rõ nét với hơn 1 tỷ cổ phiếu giao dịch, cho thấy tâm lý nhà đầu tư vẫn đang khá tích cực. Song điều đáng chú ý nằm ở chỗ, lực bán ròng hơn 740 tỷ đồng đến từ nhóm tự doanh CTCK, chủ yếu tập trung vào các mã lớn như MWG, FRT, TCB và đặc biệt là nhóm ngân hàng với cổ phiếu STB chịu áp lực xả mạnh. Trong khi đó, khối ngoại tiếp tục quay lại mua ròng đáng kể, đặc biệt gom mạnh FPT, HPG, VIC và một số cổ phiếu ngân hàng lớn như MBB, VPB, tạo nên sự phân hóa quyền lực trong giao dịch.
Hiện tượng tự doanh đẩy mạnh bán ra trong khi khối ngoại mua ròng lớn kèm VN-Index đạt đỉnh có thể là sự liên kết mạch ngầm rất tinh vi. Liệu có phải nhóm tự doanh đang “đè trụ” các cổ phiếu được khối ngoại yêu thích, nhằm tận dụng đà tăng hấp dẫn để thu hẹp rủi ro hoặc thậm chí tạo lực cung để gom lại ở vùng giá tốt hơn? Đặc biệt, sự xuất hiện của VIC trong danh sách bị tự doanh bán khá mạnh, mặc dù vốn hóa lớn và thanh khoản ổn định, lại càng khiến câu chuyện trở nên hấp dẫn. Phân tích kỹ hơn về những “tay chơi lớn” của thị trường, nhóm này cho thấy xu hướng đang vừa đẩy vừa kéo khiến cổ phiếu phân hóa, và các nhóm vốn hóa lớn hoặc có câu chuyện riêng biệt vẫn giữ được sức hút với dòng tiền ngoại.
Bên cạnh đó, bản tin cũng hé lộ một bước ngoặt khác khá quan trọng khi Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) chính thức công bố danh sách 70 mã cổ phiếu bị cắt margin trong quý 1/2026. Trong danh sách này có nhiều “ông lớn” như NVL - một cổ phiếu bất động sản uy tín, cùng loạt tên tuổi có sức ảnh hưởng như HVN, VCK, TCX, MCH. Lý do chính là các mã này không đáp ứng đủ điều kiện giao dịch ký quỹ, bao gồm các doanh nghiệp vừa mới niêm yết chưa đủ 6 tháng hoặc tình hình kinh doanh có dấu hiệu thua lỗ, thậm chí một số đang trong quá trình bị hủy niêm yết hoặc chậm nộp báo cáo tài chính kiểm toán. Diễn biến này sẽ tạo ra áp lực tâm lý không nhỏ lên nhóm cổ phiếu trên, khi kênh đòn bẩy tài chính bị thu hẹp để hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư và thị trường chung, đồng thời buộc nhà đầu tư phải cân nhắc kỹ hơn trong việc duy trì vị thế.
Ở góc độ vĩ mô, bức tranh kinh tế xuất khẩu Việt Nam năm 2025 vừa ghi nhận thành tích kỷ lục với kim ngạch vượt gần 500 tỷ USD, trong đó khu vực FDI đóng vai trò chủ lực chiếm gần 77% tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, bức tranh bên trong không hoàn toàn lạc quan khi doanh nghiệp nội địa với sản phẩm truyền thống ngày càng chịu nhiều áp lực cạnh tranh dẫn đến doanh số giảm sút. Theo các chuyên gia, đây là dấu hiệu báo động về năng lực thích ứng và nội lực kém bền vững của khối doanh nghiệp trong nước. Việc thay đổi cơ cấu xuất khẩu theo hướng tăng tỷ trọng ngành công nghệ cao và giá trị gia tăng là điều tất yếu, nhưng đi kèm với đó là áp lực lớn về sự cạnh tranh, đổi mới, và năng lực duy trì thị trường ở phân khúc cao cấp.
Nhìn chung, bức tranh thị trường đầu năm 2026 đang tạo ra nhiều dấu hỏi mở. VN-Index đạt mức đỉnh khởi sắc trong khi áp lực bán ròng tới từ nhóm tự doanh CTCK lại rất mạnh mẽ, hợp lý để đặt ra giả thuyết về sự phân phối ngầm của cổ phiếu nhằm chuẩn bị cho nhịp sóng mới. Tăng trưởng danh mục đầu tư cần được thận trọng với quy định cắt margin đang thu hẹp cơ hội đòn bẩy ở nhiều mã tiềm ẩn rủi ro. Bên cạnh đó, bối cảnh xuất khẩu với thành tích cao nhưng tiềm ẩn bất ổn từ khu vực doanh nghiệp nội địa cũng cảnh báo những thách thức về tăng trưởng kinh tế nội lực bên trong.
Trong ngắn hạn, thị trường có thể tiếp tục duy trì xu hướng tích cực với VN-Index thử thách các vùng kháng cự mới, tuy nhiên nhà đầu tư cần chú ý đến những dấu hiệu phân phối mạnh của tự doanh và diễn biến margin để tránh rủi ro sụt giảm bất ngờ. Ưu tiên chọn lọc nhóm cổ phiếu đang nhận được dòng tiền hỗ trợ từ khối ngoại và có nền tảng kinh doanh vững chắc, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn, cổ phiếu xanh ngành ngân hàng và công nghệ, đồng thời theo dõi sát các diễn biến của nhóm cổ phiếu bị cắt margin để ra quyết định kịp thời. Đây không phải thời điểm cho những giao dịch mang tính đầu cơ cao khi sự phân hóa sâu sắc có thể khiến vai trò của dòng tiền thông minh trở nên quyết định hơn bao giờ hết.