Áp lực từ chuỗi cung ứng năng lượng và bước ngoặt thanh khoản ngân hàng đang định hình diễn biến thị trường chứng khoán Việt Nam trong quý đầu năm 2026. Vn-Index dù từng thiết lập đỉnh lịch sử vượt 1.900 điểm, đã phải hứng chịu mức giảm sâu tới 110 điểm tính từ đầu năm, phần lớn do sự lao dốc nặng nề của các cổ phiếu trụ cột tư nhân, đặc biệt là nhóm Vingroup và FPT. Bức tranh này phản ánh sự phân hóa rõ nét giữa các cổ phiếu do Nhà nước chi phối và nhóm tư nhân, vốn đã tăng trưởng nóng trong năm 2025 và đang đối mặt áp lực chốt lời.
Những biến động địa chính trị cùng căng thẳng tại Trung Đông đã tạo ra cú sốc chuỗi cung ứng năng lượng, đẩy giá dầu lên cao, từ đó tăng chi phí vận hành và làm suy yếu sức mua của nền kinh tế. Mặt khác, lãi suất liên ngân hàng tăng vọt, với lãi suất vay qua đêm bay lên mức 12%, dấu hiệu cảnh báo thanh khoản hệ thống có phần căng thẳng. Ngân hàng Nhà nước đã nhanh chóng can thiệp bằng cách bơm ròng trên 30.000 tỷ đồng qua kênh cầm cố, thể hiện ý chí giữ vững ổn định thanh khoản và bình ổn thị trường tiền tệ. Tuy nhiên, áp lực vẫn còn, khi nhiều ngân hàng vừa và nhỏ phải đối mặt vùng đệm thanh khoản thu hẹp, khiến chi phí vốn gia tăng và làm gia tăng nguy cơ lãi suất huy động, cho vay tiếp tục neo cao trong ngắn hạn.
Điểm đặc biệt trong bức tranh thị trường là diễn biến của các cổ phiếu nhóm Nhà nước trong các ngành then chốt như Dầu khí, Ngân hàng, Bảo hiểm và Cao su vẫn duy trì được sức tăng, bù đắp phần nào sự sụt giảm của nhóm tư nhân. Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế Nhà nước đã tạo nên cú huých quan trọng cho các cổ phiếu này, đồng thời câu chuyện “điều kiện công ty đại chúng” và khả năng thực hiện các đợt thoái vốn Nhà nước tiếp tục thu hút sự chú ý của nhà đầu tư.
Lĩnh vực vận tải hàng không, điển hình là Vietnam Airlines, đang phải xoay xở trước áp lực tăng giá nhiên liệu. Đơn vị này đã chủ động xây dựng kịch bản điều hành linh hoạt trong quý II, tập trung tối ưu mạng bay trọng điểm và kiểm soát chi phí vận hành nhằm duy trì hiệu quả kinh doanh. Bên cạnh đó, các tập đoàn lớn như Novaland và Vimico ghi nhận lợi nhuận sau thuế hợp nhất tăng trưởng tích cực, cho thấy một số cổ phiếu vốn hóa lớn đã bước vào giai đoạn làm lành mạnh tài chính và ổn định kinh doanh, bất chấp thị trường chung chịu tác động tiêu cực.
Nhìn về ngắn hạn, các chuyên gia quỹ ngoại như Pyn Elite Fund nhận định nếu thị trường tránh được khủng hoảng năng lượng kéo dài, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có khả năng phục hồi nhanh chóng sau đợt giảm gần đây. Định giá thị trường hiện đang ở mức hấp dẫn với P/E dự phóng cho năm 2027 chỉ khoảng 10,4, mở ra cơ hội mua vào cho nhà đầu tư dài hạn. Ngoài ra, câu chuyện nâng hạng thị trường từ các tổ chức quốc tế như FTSE Russell vào tháng 9 tới dự kiến sẽ thu hút dòng vốn ngoại lớn, tạo luồng gió mới cho nhịp sóng thị trường thời gian tới.
Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu khi căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt hoàn toàn, có thể kéo dài cuộc chiến năng lượng và gây áp lực lạm phát, ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu cũng như tâm lý thị trường. Bên cạnh đó, áp lực lãi suất cao trong thanh khoản ngân hàng có thể làm giới đầu tư thận trọng hơn, khiến nhịp hồi phục của chỉ số diễn ra chậm rãi và thiếu hụt sự đồng đều giữa các nhóm ngành.
Trước những biến động trên, nhà đầu tư cần lưu ý phân bổ lại danh mục, ưu tiên những cổ phiếu có nền tảng tài chính vững chắc và hưởng lợi từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Nhóm cổ phiếu dầu khí, ngân hàng quốc doanh, cùng với những doanh nghiệp kiểm soát chặt chi phí vận hành và có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng như Vietnam Airlines hay Novaland gồm những lựa chọn sáng giá trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời, theo dõi sát diễn biến tỷ giá và chính sách tiền tệ sẽ giúp nắm bắt kịp thời các nhịp điều chỉnh lãi suất, từ đó có chiến lược đầu tư phù hợp.
Tóm lại, thị trường chứng khoán Việt Nam đầu năm 2026 đang trong tâm thế kiên trì chờ đợi sự ổn định đến từ phía vĩ mô, đồng thời tận dụng sóng cổ phiếu nhà nước và cơ hội từ những cú giảm sâu tạo ra. Nhà đầu tư thông minh sẽ không vội vã, mà cần phòng thủ linh hoạt, bình tĩnh đón nhận và chuẩn bị cho một giai đoạn phục hồi tiềm năng trong trung hạn.